WZROST BRYTYJSKIEJ EKSPANSJI KOLONIALNEJ

Prohormony Starając się o zdobycie większego poparcia wśród ronotników, gabinet Oisraelcgo przeprowadził kilka ustaw, które w istotny sposób przyczyniły się do poprawy sytuacji społeczno-prawnej robotników. Zniesiono wiec wprowadzoną w 1871 r. poprawkę o odpowiedzialności karnej za pikietowanie, związki zawodowe otrzymały osobowość prawną, gwarantującą nietykalność ich przywódców i nienaruszalność kas związkowych w razie strajku. Inne akty prawne stwarzały podstawę do działania kooperatyw spożywczych i wy-twórczych. Wprowadzona w 1875 r. ustawa „o przedsiębiorcach i robotnikach\" na miejsce znienawidzonej starej ustawy „o panach i sługach\" znosiła karę więzienia za złamanie umowy o pracę przez robotnika, który miał być odtąd przy dochodzeniach sądowych traktowany na równi z przedsiębiorcą. Wprowadzony też został 57-godzinny tydzień pracy, ustawa o ochronie pracy dzieci, zabraniająca zatrudniać dzieci poniżej 10 lat, ustawa o ochronie zdrowia i inne. Utracenie przez Wielką Brytanię hegemonii przemysłowej w świecie stało się jednym z powodów nasilenia jej ekspansji kolonialnej w ostatniej ćwierci XIX w. Imperium kolonialne Wielkiej Brytanii wzrosło w drugiej połowie XIX w. pięciokrotnie pod względem powierzchni terytorium i ponad dwukrotnie pod względem liczby zamieszkującej je ludności.

Angielska ekspansja kolonialna znajdowała dla siebie różnorodną motywację, powołując się zarówno na argumenty gospodarcze demograficzne, polityczne, jak i cywilizacyjne. Jeszcze w 1867 r. pisał Charles Dilkc (1843-1911), angielski polityk i pisarz, propagator imperializmu brytyjskiego, że kolonie są potrzebne Anglii do uwolnienia się od „zbędnej\" ludności, żc na-dają się świetnie do lokowania kapitału na wysoki procent, że jedynie posiadając kolonie można zastąpić zasadę „wolności handlu\" zasadą „sprawiedliwego handlu\", która mogłaby zabezpieczyć interesy Wielkiej Brytanii przed konkurencją USA i Niemiec. W 1883 r. wyszła głośna książka Johna Sceleya (1834-1895), profesora historii w Cambridge i orędownika imperializmu brytyjskiego, pt. The Expansion of Engłand, w której rozwijając idee Dilkc*a wypowiedział on tezę, że historia Anglii to nie dzieje Parlamentu i innych instytucji, lecz historia kolonii, wojen i podbojów tworzących i rozszerzających Brytyjskie Imperium. Pod koniec XIX w. za brytyjską ekspansją kolonialną opowiedział się znany pisarz angielski Rudyard Kipling, dostrzegając jednak wartości kulturowe ludów podbitych. Apoteozował cywilizacyjną działalność Anglików w koloniach, twierdząc, że nic szukają tam oni korzyści, lecz biorą tylko na siebie „brzemię białego człowieka\". mieszkania w warszawie